Odpowiedzialność sternika i jego obowiązki

Ceną wielkości jest odpowiedzialność – “Winston Churchill”

Skoro już interesujesz się żeglarstwem to zapewne prędzej czy później usiądziesz “za sterem” i poprowadzisz swój pierwszy, krótszy bądź dłuższy, rejs. Tak, nawet te kilkugodzinne pływanie po jeziorze również można nazywać rejsem. Jeśli jednak ktoś się uprze nazwać to inaczej to i tak nic to nie zmieni w zakresie odpowiedzialności jaka na Tobie jako “kierowniku statku” (bo tak to się poprawnie nazywa) ciąży. W tym artykule chcielibyśmy omówić odpowiedzialność sternika i jego obowiązki.

Podstawa prawna

Zakres obowiązków i odpowiedzialność sternika (kierownika statku) opisane są w szeregu ustaw i rozporządzeń. Listę przepisów jakie obowiązują żeglarzy można zaleźć tutaj. Należy jednak pamiętać że ta lista nie zawsze jest na bieżąco aktualizowana. Zawsze warto sprawdzić tutaj jaka jest najnowsza obowiązująca wersja danej ustawy czy rozporządzenia.

Na wstępie warto zaznaczyć iż żegluga, tak jak korzystanie z jednostek pływających wyposażonych w silnik o mocy większej jak 10 kW1, jest uznawana za korzystanie z wód które wykracza poza korzystanie normalne. To główna podstawa prawna do dalszego uściślania zachowań i sytuacji związanych z żeglarstwem.

Podstawowe definicje

We wstępie użyliśmy określenia “kierownik statku”. Czym więc jest ten statek i dlaczego nie “kierownik jachtu”? Ustawowa definicja statku2 określa iż statkiem jest m. in. “urządzanie pływające używane do uprawiania sportu i turystyki”. Niedzielne pływanie jachtem po jeziorze jak najbardziej się w tę definicję wpisuje. Jeśli natomiast statek używany jest do pływania po morzu to jest statkiem morskim3.

Ważną granicą jest przewożenie na pokładzie powyżej 12. osób (pasażerów). W takim przypadku jednostka nie jest traktowana jako jacht turystyczny ale statek pasażerski4 i kierowanie nim podlega znacznie rozszerzonemu zakresowi przepisów. Tego przypadku nie będziemy omawiać w tym artykule ale i na to przyjdzie jeszcze czas. W sprawach przewozu osób stosowane są również przepisy Kodeksu Cywilnego5.

Kierownikiem jest osoba kierująca statkiem6 przez co rozumie się dowódcę jednostki pływającej. W przepisach zamiennie stosuje się określenie kapitan7. Jest też definicja odwrotna która głosi iż kapitan sprawuje kierownictwo statku8. Dla uproszczenia w dalszej części artykułu będzie zamiennie stosowana również nazwa sternik w odniesieniu do kierownika statku. Trzeba jednak pamiętać że w ogólnym przypadku sternik (czyli osoba sterująca jachtem) nie musi być kierownikiem statku.

Zacznijmy od podstaw

Jaki jest więc podstawowy obowiązek sternika? Przede wszystkim wiedzieć co robi (czyli mieć wiedzę i umiejętności z zakresu żeglarstwa) oraz dbać o bezpieczeństwo swoje i innych9 10. W tym ogólnikowo brzmiącym stwierdzeniu jest zawarta podstawowa idea, konieczna do czerpania pełni przyjemności z żeglarstwa której jako “No To Szot” mocno kibicujmy: spokój bierze się z umiejętności.

Zgodnie z przepisami11 12 są statki do których kierowania nie trzeba posiadać żadnych uprawnień (np. jachty żaglowe o długości do 7.5m czy łodzie motorowe z silnikiem o mocy do 10 kW). Nie zwalnia to jednak w żaden sposób ich sternika do pływania bezpiecznie i zgodnie z przepisami!13 14 15 Za brak odpowiednich kwalifikacji ustawodawca przewidział karę grzywny16, podobnie jak za złamanie przepisów prawa ruchu wodnego17.

Bezpieczeństwo

Jak już wspomniano sternik powinien położyć szczególny nacisk na bezpieczeństwo podczas żeglugi. Jest to nie tylko ważne z punktu samej odpowiedzialności prawnej. Powody są dużo bardziej przyziemne. Otóż w razie wypadku na wodzie występują znacznie większe problemy w niesieniu pomocy jak na lądzie. Również zazwyczaj znacznie dłuższy jest czas oczekiwania na pomoc .

Praktyka pokazuje że wypadki na wodzie najczęściej zdarzają się w trudnych warunkach. Dlatego też do obowiązku kapitana należą:

  • sprawdzenie stanu technicznego jednostki;
  • stan ilościowy i jakościowy środków ratunkowych;
  • przeszkolenie załogi i pasażerów z ich poprawnego użytkowania;
  • przeszkolenie załogi i pasażerów z bezpiecznego poruszania się po statku.

Kapitan jest odpowiedzialny za załogę i to on decyduje użyciu środków ratunkowych18. Jeśli na statku znajduje się osoba która nie potrafi samodzielnie pływać musi mieć założoną kamizelkę asekuracyjną przez cały czas trwania żeglugi19. A co jeśli nie będzie miała? Dopóki nie dojdzie do jakiegoś wypadku to zapewne nic się nie stanie… Ale jeśli wypadnie za burtę i się utopi to odpowiadasz za to Ty jako kapitan! Brak kamizelki asekuracyjnej będzie dodatkową okolicznością obciążającą. Zachęcamy aby wszyscy na pokładzie, szczególnie na łódkach wywrotnych, cały czas mieli założone kamizelki asekuracyjne.

Załogant czy pasażer?

Ale kto jest załogantem a kto pasażerem na jachcie? Pasażerem w zasadzie są wszyscy obecni na pokładzie którzy nie wykonują żadnej pracy na rzecz jednostki20.

W żeglarstwie sportowym sytuacja jest klarowna gdyż każdy poza sternikiem jest załogantem. Minimalny skład załogi definiuje dokument bezpieczeństwa statku21 jednak z drugiej strony jednostka używana do uprawiania sportu i turystki wcale nie musi mieć wykwalifikowanej załogi w składzie wskazanym przez ten dokument22. Co z tego wynika? W zasadzie poza nazewnictwem niewiele gdyż i tak bezpieczeństwo osób na pokładzie to odpowiedzialność sternika.

Wypadki na wodzie

Co jest więc kwintesencją powyższych akapitów? Robić wszystko żeby nie dopuścić do wypadku nawet kosztem odstępstwa od przepisów23. Jaka jest definicja wypadku? Ustawa definiuje go jako zdarzenie związane z żeglugą lub postojem jachtu w wyniku którego ktoś doznał uszczerbku na zdrowiu, utraty życia lub strat w mieniu24. A więc jak ktoś na pokładzie pod Twoim dowództwem roztrzaska sobie głowę bomem to jest to Twoja wina. Jeśli przypadkiem wpłyniesz komuś z pierwszeństwem drogi w burtę robiąc w niej dziurę również.

A co jeśli już niestety dojdzie do wypadku? Przede wszystkim należy działać tak żeby ograniczyć szkody i jak najszybciej nieść pomoc poszkodowanym, również jeśli wypadek nie jest z naszej winy a nawet jesteś “gapiem”25 26. Statek potrzebujący pomocy na morzu na pewno będzie taką informację na wszelkie możliwe sposoby rozgłaszał a nawet ma prawo żądać pomocy od wskazanego przez siebie statku27. Dalsze postępowanie zależy od skutków wypadku28 29.

Gdy niemożliwe jest samodzielne uporanie się sytuację należy wezwać służby ratunkowe. W razie ciężkiego uszkodzenia ciała, śmierci lub dużych szkód materialnych (np zatonięcie jednostki) należy wezwać Policję. W przypadku zanieczyszczenia środowiska trzeba zawiadomić również Straż Pożarną. Okoliczności wypadku należy dokładnie opisać w dzienniku pokładowym. Brak powiadomienia odpowiednich służb lub nie udzielenie pomocy poszkodowanym podlega karze grzywny30. Jeśli dojdzie do śmierci osoby znajdującej się na pokładzie obowiązkiem kapitana jest zabezpieczenie wszystkich rzeczy zmarłego31. Ratownik ma prawo żądać od ratowanego wynagrodzenia jeśli akcja ratownicza przeprowadzona na morzu była skuteczna a ratownik nie został przez ratowanego wyraźnie i w porę odwołany32.

Dziennik pokładowy

Na jednostkach sportowych i turystycznych pływających po morzu nie ma obowiązku prowadzenia dziennika pokładowego (jachtowego)33. Jednak w prywatnych rejsach morskich mocno do tego zachęcamy. W razie czego zapisy dziennika mogą pomóc w ustaleniu szczegółowego przebiegu rejsu gdyby doszło do wypadku. Tym samym mogą pomóc uratować Ci skórę. Dodatkowo jest to zawsze miła pamiątka po rejsie. Sprawę dziennika pokładowego omówimy szerzej w innym artykule.

Trzeźwość na pokładzie

Absolutna trzeźwość sternika jest sprawą oczywistą34 i nie wymaga komentarza. Ewentualne prowadzenie statku w stanie po spożyciu jest karane grzywną35 36. Warto również wiedzieć iż kierowanie statkiem o napędzie mechanicznym “pod wpływem” jest traktowane i karane dokładnie tak samo jak kierowanie samochodem pod wpływem alkoholu. Jest to zwyczajnie prowadzenie pojazdu mechanicznego.

Czy załogant może być nietrzeźwy? Nie powinien. Nie powinien być nawet przemęczony37. A jeśli będzie i coś mu się stanie to będzie to dodatkowa okoliczność obciążająca w sprawie. Odpowiedzialność sternika za załogę działa również gdy ta jest nietrzeźwa.

Cumowanie i kotwiczenie

Kapitan ma obowiązek osobiście kierować statkiem przy wchodzeniu, przy wychodzeniu oraz w obrębie portu38. Nie wolno mu też, z małymi wyjątkami, opuszczać statku na morzu – wiadomo przecież że kapitan opuszcza statek jako ostatni39.

Kapitan odpowiada za statek nie tylko podczas żeglugi ale i podczas postoju. To czy jednostka jest poprawnie przycumowana lub zakotwiczona to również odpowiedzialność sternika. Oczywiście można cumować jedynie w miejscach dozwolonych. Statek na postoju musi być zacumowany w taki sposób by nie zmieniać swojego położenia a tym samym nikomu i niczemu nie zagrażać40. Absolutnie nie można cumować do znaków, tak jak nie wolno ich przemieszczać lub niszczyć, gdyż grozi za to kara grzywny41. Również niszczenie brzegów i infrastruktury wodnej (kanały, śluzy, tamy itp.) jest zakazane42 i podlega karze grzywny a nawet karze więzienia43.

Ochrona środowiska

W pojęciu “odpowiedzialność sternika” zawiera się także ochrona środowiska. Ta zostanie jednak szerzej omówiona w innym artykule. Konkluzja jest jedna – nie zanieczyszczajmy środowiska! Nie tylko dlatego że jest to zakazane ale przede wszystkim by żeby móc jak najdłużej cieszyć się naturą podczas żeglowania. No i to bardzo nieładnie! 😉

Podsumowanie

Przepisów regulujących odpowiedzialność sternika jest bardzo dużo. Przytoczenie a zwłaszcza omówienie ich wszystkich jest chyba tematem na dobrą pracę magisterską. W artykule poruszono najważniejsze aspekty odpowiedzialności osoby prowadzącej rejs. W żaden sposób nie należy się tej odpowiedzialności bać. Zdecydowanie jednak warto wiedzieć czego się od Ciebie jako sternika wymaga i za co jest się odpowiedzialnym. Jak ze wszystkim – trzeba robić wszystko świadomie, z głową, a nic złego podczas żeglarskich przygód się nie przydarzy.

  1. Ustawa z dnia 20 lipca 2017r. – Prawo wodne, DZ.U. 2017 POZ . 1566 z późn. zm. (dalej jako Prawo Wodne),  Art. 34
  2. Obwieszczenie Marszałka Sejmu z dnia 30 października 2017r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o żegludze śródlądowej, DZ.U. 2017 poz. 2128 (dalej jako Ustawa o żegludze śródlądowej), Art. 5
  3. Obwieszczenie Marszałka Sejmu z dnia 9 grudnia 2015r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Kodeks morski, DZ.U. 2016 poz. 66 (dalej jako Kodeks morski), Art. 3
  4. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 20 listopada 2014 r. w sprawie kwalifikacji zawodowych i składu załóg statków żeglugi śródlądowej, Dz.U. 2014 poz. 1686, Art. 2
  5. Ustawa o żegludze śródlądowej, Art. 3
  6. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 28 kwietnia 2003 r. w sprawie przepisów żeglugowych na śródlądowych drogach wodnych, Dz.U. 2003 nr 212 poz. 2072 (dalej jako Przepisy żeglugowe na śródlądziu), § 1.02
  7. Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 8 listopada 2013 w sprawie bezpieczeństwa przy uprawianiu turystyki wodnej, Dz.U. 2013 poz. 1366 (dalej jako Rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa turystyki wodnej)
  8. Kodeks morski, Art. 53
  9. Ustawa o żegludze śródlądowej, Art.37a
  10. Rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa turystyki wodnej, § 3
  11. Ustawa o żegludze śródlądowej, Art.37a pkt 3
  12. Rozporządzenie Ministra Sportu i Turystyki z dnia 9 kwietnia 2013 r. w sprawie uprawiania turystyki wodnej, Dz.U. 2013 poz. 460
  13. Ustawa o żegludze śródlądowej, Art.44
  14. Kodeks morski, Art. 258
  15. Przepisy żeglugowe na śródlądziu, § 1.02
  16. Ustawa o żegludze śródlądowej, Art. 61
  17. Ustawa o żegludze śródlądowej, Art. 62
  18. Rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa turystyki wodnej, § 3
  19. Rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa turystyki wodnej, § 5
  20. Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 grudnia 2017 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o bezpieczeństwie morskim, Dz.U. 2018 poz. 181 (dalej jako Ustawa o bezpieczeństwie morskim), Art. 5
  21. Ustawa o żegludze śródlądowej, Art. 28
  22. Ustawa o żegludze śródlądowej, Art. 35
  23. Przepisy żeglugowe na śródlądziu, § 1.05
  24. Ustawa o żegludze śródlądowej, Art. 5
  25. Ustawa o żegludze śródlądowej, Art. 53
  26. Kodeks morski, Art. 60
  27. Kodeks morski, Art. 67
  28. Ustawa o żegludze śródlądowej, Art 54
  29. Kodeks morski, Art. 64, Art. 66
  30. Ustawa o żegludze śródlądowej, Art. 59
  31. Kodeks morski, Art. 71
  32. Kodeks morski, Dział VIII
  33. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 18 czerwca 2004 r. w sprawie prowadzenia dzienników statku o polskiej przynależności, Dz.U. 2004 nr 162 poz. 1696, § 3
  34. Ustawa o bezpieczeństwie morskim, Art. 86b
  35. Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 lipca 2018 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o bezpieczeństwie osób przebywających na obszarach wodnych, Dz.U. 2018 poz. 1482, Art. 35
  36. Ustawa o bezpieczeństwie morskim, Art. 127
  37. Przepisy żeglugowe na śródlądziu, § 1.03
  38. Kodeks morski, Art. 59
  39. Kodeks morski, Art. 58
  40. Ustawa o żegludze śródlądowej, Art. 45
  41. Ustawa o żegludze śródlądowej, Art. 58
  42. Prawo wodne, Art 192
  43. Prawo wodne, Art. 474-475, Art. 477-478

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


Nasi partnerzy:
Yacht Club Rewa Dynamic Marketing Studio Wdkarstwo Morskie Wadysawowo
Yacht
Club
Rewa
Dynamic
Marketing
Studio
Wędkarstwo
Morskie
Władysławowo
Witamy!GaleriaArtykułyUsługiRezerwuj terminKontakt
O nasRegulaminPolityka prywatności
© 2020: No To Szot | Travel Theme by: D5 Creation | Powered by: WordPress
Zadzwoń
Prowadź